Επίδραση σχετικής ηλικίας | Ποιος φτάνει στο επαγγελματικό ποδόσφαιρο;
Ένα παιδί μπορεί να είναι από τα μεγαλύτερα της ηλικιακής του ομάδας χωρίς να είναι πιο ταλαντούχο, και αυτό μπορεί να επηρεάσει το ποιος επιλέγεται νωρίς. Η επίδραση σχετικής ηλικίας φαίνεται έντονα στις αναπτυξιακές διαδρομές, αλλά δεν προβλέπει αξιόπιστα ποιος θα γίνει επαγγελματίας. Για τον γονέα, το κρίσιμο είναι να ξεχωρίζει την πρώιμη επιλογή από τη μακροπρόθεσμη εξέλιξη.
Τι σημαίνει η επίδραση σχετικής ηλικίας
Η επίδραση σχετικής ηλικίας είναι ένα μοτίβο επιλογής όπου οι ποδοσφαιριστές που γεννήθηκαν νωρίτερα μέσα στο ηλικιακό έτος μιας διοργάνωσης εμφανίζονται συχνότερα από τους σχετικά νεότερους συνομηλίκους τους.
Στο άρθρο, τα τρίμηνα είναι πάντοτε ημερολογιακά:
Q1: Ιανουάριος έως Μάρτιος
Q2: Απρίλιος έως Ιούνιος
Q3: Ιούλιος έως Σεπτέμβριος
Q4: Οκτώβριος έως Δεκέμβριος
Η σχετική ηλικία εξαρτάται από το όριο ηλικιακής επιλεξιμότητας. Σε σύστημα Ιανουαρίου έως Δεκεμβρίου, οι γεννημένοι τον Ιανουάριο είναι σχετικά μεγαλύτεροι. Στην Αγγλία, όπου το νεανικό ποδόσφαιρο συνήθως ακολουθεί περίοδο Σεπτεμβρίου έως Αυγούστου, οι γεννημένοι τον Σεπτέμβριο είναι σχετικά μεγαλύτεροι και οι γεννημένοι τον Αύγουστο σχετικά νεότεροι.
Επιλογή, εκπροσώπηση και μετάβαση δεν είναι το ίδιο
Η ημερομηνία γέννησης επηρεάζει πιο καθαρά το ποιοι μπαίνουν και παραμένουν σε ανταγωνιστικές αναπτυξιακές διαδρομές, όχι το ποιοι τελικά θα γίνουν επαγγελματίες.
Χρειάζεται να ξεχωρίζουμε τρία διαφορετικά ερωτήματα:
Επιλογή: ποιοι μπαίνουν ή παραμένουν σε ακαδημίες και αναπτυξιακά προγράμματα.
Εκπροσώπηση: ποια τρίμηνα γέννησης εμφανίζονται συχνότερα στους σημερινούς επαγγελματίες.
Μετάβαση: ποιοι ήδη επιλεγμένοι νεαροί φτάνουν αργότερα στο ανδρικό επαγγελματικό επίπεδο.
Σε 1.003 ποδοσφαιριστές από 23 επαγγελματικές ακαδημίες στο Ηνωμένο Βασίλειο, το 45,0% είχε γεννηθεί από Σεπτέμβριο έως Νοέμβριο και μόλις το 9,8% από Ιούνιο έως Αύγουστο. Η διαφορά ανάμεσα στην αρχή και στο τέλος του αγγλικού ηλικιακού έτους ήταν περίπου 4,57 φορές. Η ένδειξη για σχετική ηλικιακή μεροληψία στις ανταγωνιστικές νεανικές διαδρομές είναι ισχυρή, ιδιαίτερα στην εφηβεία. Δεν γενικεύεται σε κάθε ομάδα βάσης.
Τι δείχνουν οι επαγγελματικές λίγκες της Ευρώπης
Στους ενήλικους επαγγελματίες, η ανισορροπία ανά τρίμηνο γέννησης υπάρχει σε ορισμένα περιβάλλοντα αλλά είναι πολύ ασθενέστερη από ό,τι στις μικρές ηλικίες.
Σε 5.238 επαγγελματίες των δέκα κορυφαίων ευρωπαϊκών λιγκών, η κατανομή ήταν Q1 30,3%, Q2 27,2%, Q3 21,9% και Q4 20,5%. Η συνολική σχέση ήταν μικρή. Το Cramer’s V, ένα μέτρο ισχύος της σχέσης, ήταν 0,09.
Στην Premier League δεν υπήρχε στατιστικά σημαντική διαφορά ανά τρίμηνο γέννησης, με p = .645. Το ότι το Q1 είναι η μεγαλύτερη ομάδα συνολικά στην Ευρώπη περιγράφει εκπροσώπηση, όχι μεγαλύτερη ατομική πιθανότητα ενός παιδιού να γίνει επαγγελματίας.
Γιατί οι σχετικά νεότεροι μπορεί να επανεμφανίζονται αργότερα
Οι σχετικά νεότεροι ποδοσφαιριστές που έχουν ήδη περάσει τα φίλτρα επιλογής μπορεί σε ορισμένα δείγματα να εμφανίζουν ίση ή και υψηλότερη μετάβαση προς το ανδρικό επίπεδο.
Σε βελγική ομάδα 151 ποδοσφαιριστών, το 76,2% των Q4 και το 46,6% των Q1 έγινε επαγγελματίας περίπου οκτώ χρόνια αργότερα. Το εύρημα αφορά μικρό και ήδη επιλεγμένο δείγμα και δεν αποδεικνύει ότι το Q4 προκαλεί καλύτερη εξέλιξη. Στην ίδια ομάδα, το 19,0% των Q4 και το 6,9% των Q1 έφτασε στην πρώτη κατηγορία του Βελγίου.
Σε ευρωπαϊκές εθνικές ομάδες, οι μεταβάσεις από U17 σε ανδρικό επίπεδο ήταν 16,4% για Q4 και 9,0% για Q1. Από U19 ήταν 20,0% και 14,6%, ενώ από U21 ήταν 33,5% και 28,7% χωρίς στατιστικά σημαντική διαφορά στο στατιστικό μοντέλο.
Η υπόθεση του αουτσάιντερ είναι μια ερμηνευτική εξήγηση ότι ορισμένοι σχετικά νεότεροι που παραμένουν στο σύστημα μπορεί να αναπτύσσουν αντισταθμιστικούς πόρους. Η ένδειξη για υψηλότερη μεταγενέστερη μετάβαση ορισμένων σχετικά νεότερων είναι μέτρια και εξαρτάται από το πλαίσιο. Τα δεδομένα δεν αποδεικνύουν ότι η σχετική ηλικιακή μειονεξία προκαλεί καλύτερη μελλοντική εξέλιξη.
Η βιολογική ωρίμανση δεν είναι η σχετική ηλικία
Η βιολογική ωρίμανση είναι το στάδιο και ο ρυθμός σωματικής ανάπτυξης ενός παιδιού σε σχέση με συνομηλίκους της ίδιας χρονολογικής ηλικίας.
Η σχετική ηλικία και η βιολογική ωρίμανση μπορούν να αλληλεπιδρούν, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ένα σχετικά νεότερο παιδί μπορεί να είναι βιολογικά προχωρημένο, ενώ ένα σχετικά μεγαλύτερο μπορεί να ωριμάζει αργότερα.
Στην εφηβεία, προσωρινές διαφορές σε ύψος, μάζα, δύναμη, ισχύ ή ταχύτητα μπορεί να επηρεάσουν την αξιολόγηση. Ο γονέας χρειάζεται να ξεχωρίζει την τωρινή φυσική απόδοση από το μακροπρόθεσμο ποδοσφαιρικό δυναμικό, ιδιαίτερα σε δοκιμαστικά, επιλογές ή αποδεσμεύσεις. Τα περισσότερα δεδομένα αφορούν αγόρια σε ελίτ περιβάλλοντα και δεν γενικεύονται αυτόματα στο γυναικείο ποδόσφαιρο.
Ερωτήσεις γονέων
Ποιο τρίμηνο γέννησης βγάζει τους περισσότερους επαγγελματίες ποδοσφαιριστές;
Σήμερα, το Q1, Ιανουάριος έως Μάρτιος, είναι η μεγαλύτερη ημερολογιακή ομάδα γέννησης στις δέκα κορυφαίες ευρωπαϊκές λίγκες συνολικά. Αυτό περιγράφει ποιοι επαγγελματίες υπάρχουν τώρα, όχι την πιθανότητα ενός παιδιού να γίνει επαγγελματίας. Στην Premier League δεν εμφανίστηκε στατιστικά σημαντική διαφορά ανά τρίμηνο, γι’ αυτό το τρίμηνο γέννησης δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πρόβλεψη καριέρας.
Αν το παιδί μου γεννήθηκε Ιούνιο έως Αύγουστο στην Αγγλία, είναι σε μειονεκτική θέση;
Στο αγγλικό σύστημα Σεπτεμβρίου έως Αυγούστου, οι ποδοσφαιριστές που γεννήθηκαν Ιούνιο έως Αύγουστο βρίσκονται προς το νεότερο άκρο της ηλικιακής ομάδας. Αυτό μπορεί να επηρεάσει την επιλογή στις αναπτυξιακές ηλικίες, αλλά δεν δείχνει μικρότερο μακροπρόθεσμο δυναμικό. Η επίδραση συνήθως μειώνεται προς το ανδρικό επίπεδο, οπότε αξίζει να αξιολογούνται χωριστά σχετική ηλικία, ωρίμανση και πραγματική ποδοσφαιρική εξέλιξη.
Αν το παιδί μου γεννήθηκε Ιανουάριο έως Μάρτιο, έχει καλύτερες πιθανότητες να φτάσει στην πρώτη κατηγορία;
Όχι, το Q1, Ιανουάριος έως Μάρτιος, δεν δίνει αξιόπιστη ατομική πρόβλεψη ότι ένα παιδί θα φτάσει στην πρώτη κατηγορία. Οι Q1 ποδοσφαιριστές είναι συχνότεροι σε αρκετές επαγγελματικές λίγκες, αλλά επιλεγμένοι Q4 ποδοσφαιριστές έχουν εμφανίσει υψηλότερα ποσοστά μετάβασης σε ορισμένα διαχρονικά δεδομένα. Η εκπροσώπηση των επαγγελματιών και η πιθανότητα μετάβασης ενός ήδη επιλεγμένου παιδιού είναι διαφορετικά ερωτήματα.
Αναφορές
Bolckmans, S., Starkes, J. L., Towlson, C., Barnes, C., Parkin, G., & Helsen, W. F. (2022). Leveling the playing field: A new proposed method to address relative age- and maturity-related bias in UK male academy soccer players. Frontiers in Sports and Active Living, 4, 847438. https://doi.org/10.3389/fspor.2022.847438
Bolckmans, S., Perquy, K., Starkes, J. L., Memmert, D., & Helsen, W. F. (2023). The relationships between relative age effect, personality constructs and achievement level in soccer. Frontiers in Sports and Active Living, 5, 1226599. https://doi.org/10.3389/fspor.2023.1226599
Bozděch, M., Agricola, A., & Zháněl, J. (2023). The relative age effect at different age periods in soccer: A meta-analysis. Perceptual and Motor Skills, 130(6), 2632-2662. https://doi.org/10.1177/00315125231210585
Brustio, P. R., McAuley, A. B. T., Ungureanu, A. N., & Kelly, A. L. (2024). Career trajectories, transition rates, and birthdate distributions: The rocky road from youth to senior level in men’s European football. Frontiers in Sports and Active Living, 6, 1420220. https://doi.org/10.3389/fspor.2024.1420220
Doncaster, G., Kelly, A. L., McAuley, A. B. T., Cain, A., Partington, M., Nelson, L., & O’Gorman, J. (2026). Relative age effects and the Premier League’s Elite Player Performance Plan (EPPP): A comparison of birthdate distributions within and between age groups. Journal of Science in Sport and Exercise, 8, 207-216. https://doi.org/10.1007/s42978-024-00285-w
Işık, M., Yavuz, M., Dişçeken, O., Ceylan, H. İ., Öksüz, T., & Demir, K. (2025). Positional relative age effect in Europe’s top ten football leagues. BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation, 17, 258. https://doi.org/10.1186/s13102-025-01312-1
Morganti, G., Kelly, A. L., Lascu, A., Brustio, P. R., Padua, E., Filetti, C., Porta, M., Briotti, G., & Ruscello, B. (2025). Relative age effects in European soccer: Their association with contextual factors, impact on youth national teams’ performance, and presence at the senior level. Frontiers in Sports and Active Living, 7, 1546978. https://doi.org/10.3389/fspor.2025.1546978
