Ο Λογιστής του Σκορ | Πίεση για αποτέλεσμα
Μόλις τελείωσε ο αγώνας και η πρώτη συζήτηση αρχίζει ήδη: πόσα γκολ έβαλε, πόσα λεπτά έπαιξε, γιατί δεν ξεκίνησε, ποιος προτιμήθηκε. Ο Λογιστής του Σκορ συνήθως δεν θέλει να πληγώσει το παιδί. Θέλει να το δει να προχωρά. Όταν όμως κάθε ποδοσφαιρική μέρα μετατρέπεται σε απολογισμό αποτελέσματος, ο ποδοσφαιριστής μπορεί να μάθει ότι αξίζει περισσότερο μόνο όταν «βγαίνουν οι αριθμοί».
Η κρυφή συμφωνία πίσω από το «μόνο αποτέλεσμα»
Η πίεση για αποτέλεσμα γίνεται προβληματική όταν η ηρεμία, ο έπαινος ή η αποδοχή του γονέα αλλάζουν ανάλογα με τη νίκη, το γκολ ή την επιλογή.
Η πίεση για αποτέλεσμα είναι μορφή γονεϊκής εμπλοκής που δίνει μεγαλύτερη αξία στην έκβαση από ό,τι στη μάθηση, στην προσπάθεια και στις σωστές ποδοσφαιρικές αποφάσεις. Μπορεί να ξεκινά από φιλοδοξία, φόβο ότι το παιδί θα μείνει πίσω ή την πεποίθηση ότι «ο ανταγωνισμός θέλει σκληράδα».
Το παιδί, όμως, δεν ακούει πάντα την πρόθεση. Παρατηρεί πότε αλλάζει το βλέμμα, ο τόνος και η κουβέντα στο αυτοκίνητο. Αν η ζεστασιά επιστρέφει μόνο μετά από καλή εμφάνιση, η επιτυχία αρχίζει να μοιάζει με όρο σχέσης και όχι απλώς με ποδοσφαιρικό αποτέλεσμα.
Πώς ο ποδοσφαιριστής αρχίζει να παίζει για επιβεβαίωση
Ο ποδοσφαιριστής που αισθάνεται διαρκώς αξιολογημένος μπορεί να επιλέγει ενέργειες που προστατεύουν την εικόνα του αντί να υπηρετούν τη φάση.
Στον αγώνα αυτό μπορεί να φαίνεται όταν:
αποφεύγει μια απαιτητική πάσα επειδή φοβάται το λάθος,
κρατά περισσότερο την μπάλα για να ξεχωρίσει,
κυνηγά γκολ ενώ η σωστή επιλογή είναι η πάσα,
κρύβει ένα λάθος αντί να ζητήσει εξήγηση,
αντιδρά έντονα στην αλλαγή επειδή τη βιώνει σαν δημόσια απόδειξη αποτυχίας.
Δεν αντιδρούν όλα τα παιδιά με τον ίδιο τρόπο και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν αποδεικνύουν ότι κάθε γονεϊκή έμφαση στο αποτέλεσμα προκαλεί άγχος ή εγκατάλειψη. Υπάρχει, όμως, ισχυρή ένδειξη ότι το γονεϊκό κλίμα, οι αξίες και ο τρόπος εμπλοκής συνδέονται με την ποιότητα της παρακίνησης, την απόλαυση και την παραμονή στον αθλητισμό.
Οι αριθμοί που παίρνουν όλο τον χώρο
Ο αόρατος πίνακας αξιολόγησης στενεύει την εικόνα του ποδοσφαιριστή όταν μετρά μόνο γκολ, βασική ενδεκάδα, χρόνο συμμετοχής και επιλογές.
Σύντομα, το παιδί μπορεί να αρχίσει να περιγράφει τον εαυτό του με την ίδια γλώσσα: «δεν έβαλα», «δεν ξεκίνησα», «ο άλλος παίζει περισσότερο». Χάνονται όσα δεν χωρούν εύκολα σε αριθμό, όπως η κίνηση χωρίς μπάλα, η σωστή κάλυψη, η γρήγορη αντίδραση μετά το λάθος και η εφαρμογή μιας διόρθωσης του προπονητή.
Το σκορ λέει τι έγινε στον αγώνα.
Δεν λέει ποιος είναι ο ποδοσφαιριστής.
Πότε η πίεση για αποτέλεσμα απομακρύνει από το ποδόσφαιρο
Η συνεχής αξιολόγηση μπορεί να αποδυναμώσει την απόλαυση όταν ο ποδοσφαιριστής νιώθει ότι κάθε αγώνας εξετάζει τη θέση του στην ομάδα και στο σπίτι.
Η αποχώρηση από το οργανωμένο άθλημα δεν έχει μία αιτία. Η παρακίνηση, η αίσθηση ικανότητας, η αυτονομία, η κοινωνική στήριξη και η συνολική εμπειρία συνδέονται μεταξύ τους.
Επομένως, δεν είναι ακριβές να λέμε ότι ένας απαιτητικός γονέας «διώχνει» αναγκαστικά το παιδί από το ποδόσφαιρο. Είναι ακριβές να πούμε ότι ένα περιβάλλον χαμηλής απόλαυσης και συνεχούς εξωτερικής αξιολόγησης μπορεί να προσθέσει βάρος.
Μετά από έναν δύσκολο αγώνα, ο γονέας μπορεί να αφήσει τον πρώτο απολογισμό στον ποδοσφαιριστή. Μία ερώτηση, όπως «ποια φάση θα ήθελες να ξαναπαίξεις;», ανοίγει χώρο για σκέψη χωρίς να μετατρέπει τη διαδρομή της επιστροφής σε ανάκριση.
Τι αλλάζει όταν το αποτέλεσμα μένει στη θέση του
Η υγιής φιλοδοξία αναγνωρίζει τη νίκη και την ήττα, αλλά αξιολογεί επίσης τις αποφάσεις, τη μάθηση και την αντίδραση του ποδοσφαιριστή.
Ο γονέας δεν χρειάζεται να προσποιηθεί ότι το αποτέλεσμα δεν μετρά. Χρειάζεται να μην το αφήσει να μετρά τα πάντα. Η συζήτηση μπορεί να περιλαμβάνει ένα συγκεκριμένο στοιχείο που ελέγχει ο ποδοσφαιριστής:
αν σήκωσε το κεφάλι πριν πάρει την μπάλα,
αν επέστρεψε στη θέση του μετά από χαμένη κατοχή,
αν δοκίμασε ξανά μια δύσκολη ενέργεια,
αν εφάρμοσε τη διόρθωση της προπόνησης.
Έτσι, η αξιολόγηση παραμένει ποδοσφαιρική χωρίς να γίνεται ετυμηγορία προσωπικής αξίας. Ο στόχος δεν είναι λιγότερη φιλοδοξία. Είναι φιλοδοξία που βοηθά το παιδί να μαθαίνει, όχι να αποδεικνύει κάθε εβδομάδα ότι αξίζει.
Ερωτήσεις γονέων
1. Πρέπει να μη μιλάω καθόλου για το αποτέλεσμα;
Δεν χρειάζεται να αγνοείτε το αποτέλεσμα, γιατί η νίκη, η ήττα και ο ανταγωνισμός αποτελούν μέρος του ποδοσφαίρου. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτά γίνονται το μοναδικό μέτρο της ημέρας. Αναγνωρίστε την έκβαση και έπειτα συζητήστε μία απόφαση, μία αντίδραση ή μία διόρθωση που μπορούσε να ελέγξει ο ποδοσφαιριστής.
2. Τι λέω μετά από μια κακή εμφάνιση;
Μετά από κακή εμφάνιση, δώστε πρώτα χρόνο και αφήστε τον ποδοσφαιριστή να επιλέξει αν θέλει να μιλήσει. Η άμεση ανάλυση μπορεί να ακουστεί σαν δεύτερη αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν το παιδί είναι ήδη απογοητευμένο. Αργότερα, ρωτήστε ποια φάση θα ήθελε να ξαναπαίξει και ακούστε πριν προσφέρετε δική σας εξήγηση.
3. Πώς καταλαβαίνω ότι πιέζω περισσότερο απ’ όσο νομίζω;
Η πίεση συνήθως φαίνεται όταν η διάθεσή σας αλλάζει έντονα μετά από ήττα, λίγο χρόνο συμμετοχής ή μη επιλογή. Ο ποδοσφαιριστής μπορεί επίσης να κοιτά πρώτα την αντίδρασή σας, να κρύβει λάθη ή να φοβάται τη διαδρομή της επιστροφής. Παρατηρήστε για δύο εβδομάδες ποιες ερωτήσεις κάνετε πρώτες μετά τον αγώνα.
Αναφορές
Back, J., Johnson, U., Svedberg, P., McCall, A., & Ivarsson, A. (2022). Drop-out from team sport among adolescents: A systematic review and meta-analysis of prospective studies. Psychology of Sport and Exercise, 61, 102205. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2022.102205
Gao, Z., Chee, C. S., Norjali Wazir, M. R. W., Wang, J., Zheng, X., & Wang, T. (2024). The role of parents in the motivation of young athletes: A systematic review. Frontiers in Psychology, 14, 1291711. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1291711
Jaf, D., Wagnsson, S., Skoog, T., Glatz, T., & Özdemir, M. (2023). The interplay between parental behaviors and adolescents’ sports-related values in understanding adolescents’ dropout of organized sports activities. Psychology of Sport and Exercise, 68, 102448. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2023.102448
Sutcliffe, J. T., Fernandez, D. K., Kelly, P. J., & Vella, S. A. (2024). The parental experience in youth sport: A systematic review and qualitative meta-study. International Review of Sport and Exercise Psychology, 17(1), 236–263. https://doi.org/10.1080/1750984X.2021.1998576
